تازه های حفاظت پرتویی

هدف ازتهیه این متن فراهم آوردن دانش وروش های جدید به منظور حفاظت دربرابر اشعه برای خود ،بیمار ودیگران و ایجاد علاقه برای کارکنان رادیولوژی درجهت اعمال حفاظت پرتویی می باشد.

برنامه های حفاظت دربرابر اشعه برمبنای یک فلسفه ساده ALARA است.معنی آن کیفیت بالای آزمون بامخاطره کم است.

سه اصل مهم حفاظت پرتویی:زمان،حفاظ،فاصله

 لازمه عمل به حفاظت : داشتن دانش کافی و انگیزه است.

تعاریف:

فیزیک بهداشت:علمی است که اولویت آن حفاظت بیماران ،افراد شاغل و  کل جامعه دربرابر اشعه است.

وظایف مسئول فیزیک بهداشت: مطالعه مقررات وآیین نامه های سازمان انرژی اتمی ،وزارت بهداشت ، وارائه روش کاهش مخاطره اشعه،آموزش حفاظت دربرابراشعه کارکنان تحت امر ، شرکت در دزیمتری محیط، سرب کوبی وتهیه حفاظ ها ودستورالعمل استفاده ازآنهاوموارد مربوطه است.

به دلیل اهمیت موضوع وجدیت درامرحفاظت، تشکیل کمیته ایمنی تشعشع به جای مسئول فیزیک بهداشت درسطح بیمارستانی ضروری است.این کمیته متشکل از: سرپرست حفاطت پرتوئی ، مشاور حفاظت پرتوئی ، مسئول ایمنی اشعه ،مسئولین بخش ها وکارشناسان خبره بخش رادیولوژی است.

سرپرست حفاظت پرتوئی (RPS ):به عنوان رئیس کانون اطلاعات حفاظت دربرابر اشعه می باشد.

مشاور حفاظت پرتوئی: (RPA ) مسئول توصیه های عمومی درزمینه ایمنی پرتوئی وارائه مشورت به RPS

مسئول ایمنی اشعه( RSO   ): ارائه گزارش به RPA ونظارت مستمر برتمامی بخش هایی که درآنها اشعه های یونیزان وجود دارد.

وظیفه تکنولوژیست :تهیه کلیشه باحداکثر اطلاعات باکمترین دزممکن به بیماراست. موارد گوناگون ومتعددی دراختیار پرتوکار درجهت کاهش تابش گیری ازبیمار وجود دارد.این موارد شامل:

انتخاب شرایط  :استفاده از KV  بالا (البته نباید انقدربالا که کیفیت تصویر راتحت شعاع قراردهد)میزان دز بیمار را کاهش می دهد.

KV=90,MAS=36 درمقایسه با تابش KV=76,MAS=75 موجب کاهش گنادها درمرد به میزان 32 درصد ودرخانم به میزان 26 درصد می شود.

  فولی:استفاده ازفولی های با سرعت بالا،فولی با سرعت400 به جای 200 میزان دز پوستی را 20-50 درصد کاهش می دهد.

فیلم ها به طور صحیح انبار وبراساس قانون FIFO مصرف شوند،ضمن اینکه فولی وفیلم باهم تطابق داشته باشند.

کاست های با رویه فیبر کربنی: میزان دز اشعه را تا 40 درصدنسبت به کاستهای قدیمی کاهش میدهد.

گرید:انتخاب پائین ترین نسبت شبکه ممکن برای کاهش اثر پرتوهای پراکنده،ضمن اینکه درکودکان ودرعضوهای با ضخامت پائین حدامکان استفاده نشود.

استفاده از FFD بالاو به کار بردن تکنیک AIRGAP (افزایش فاصله بین شی وگیرنده تصویر)

استفاده از وسایل کمکی جهت ثابت نگه داشتن بیمار به جای همراه بیمار موقع تابش اشعه . فرد نگهدارنده بیمار بایدتاحدممکن مذکر ومسن بوده و در زاویه 90 درجه نسبت به اشعه اولیه قرار گیرد.ضمن اینکه باید روپوش سربی استفاده نماید.

وضعیت نما:استفاده از نمای PA جمجمه به جای AP تابش عدسی چشم رابه میزان 95 درصد کاهش می دهد.دربیماران اسکولیوزی با درخواست مهره های پشتی و کمری استفاده از نمای PA به جای AP تابش پستان ها را تا99 درصد کاهش می دهد. گرافی  سینه    PAدرمقایسه با AP درموارد ذیل ارجحیت دارد کاهش پرتوگیری استخوان جناغ،کیفیت بالاتر تصویر به دلیل کناررفتن اسکاپولا وتصویر واقعی تر قلب و..

 نمای استنورس برای بررسی ماستوئید برنمای ارسلین ارجح است (کاهش دز چشم بیمار)

دردستگاه های فتوسل دار دروضعیت PA ریه سانتر اشعه روی T6 به جای T4 باعث دز کمتر اشعه ومشاهده بهتر تصویر می شود.

کاهش اندازه میدان به سطح مورد نظر: به طور مثال کاهش سایز میدان درکمر از8*10 به  6*6 به کاهش دز به میزان 50 درصد  می شود.

 درستی درخواست ها ازنظر ناحیه مورد نظر،چپ وراست بودن ومشخصات فردی بررسی شود.

جلب همکاری وبرقراری ارتباط با بیمار، درمواردی تا 15 دقیقه صرفه جوئی دروقت برای تکرار گرافی می شود.

 همکاری دو پرتونگار با یکدیگر بیماران بی قرار مثمرثمربوده بدین شیوه که یکی ازانها کار پوزیشن دهی ودیگری انتخاب شرایط انجام می دهد ویامشورت تکنولوژیست ها با یکدیگر جهت حل موضوع مفید می باشد.

کنترل کیفی دستگاه ها درحفاظت بیمار موثر است .    بررسی عملکرد دوره ای دستگاه،کالیبراسیون،تعمیر ونگهداری پروسسور همگی باعث کاهش دز دستگاه می شود.کاهش عملکرد ظهور منجر به افزایش دز تا سه برابر می شود

یادداشت شرایط تکنیکی روی کلیشه های پرتابل مخصوصا درگرافیهایی که شرایط ویژه می طلبند وباعث تکرار کلیشه می گردند،ضروری است.

آشنایی کامل با تفسیر فیلم ازقبیل تغییر دراندازه،چگالی،شکل طبیعی،وضعیت،محیط داخل وخارج ،عملکرد،تغییر بازمان وناشی ازدرمان می تواند کیفیت تصاویر وحفاظت بیمار را تضمین می کند.

بررسی عوامل دخیل درگرافی های تکراری: دراروپا وامریکا میزان گرافی های تکراری در حدود 15-4 درصد می باشد.بیشترین تکرارها شامل:مهره های پشتی وکمری وسینه بوده است.

درمطالعه ای دیگر میزان تکرار گرافی هادرحدود 8 درصداست که این تکرارها به علت شرایط بد تکنیکی 50 درصد،پوزیشن غلط بیمار 30 درصد وسایر موارد ازقبیل توجیه نشدن بیمار،حرکت بیمار وظهور وثبوت نادرست می باشد..توجه:تکرار گرافی فقط زمانی باید انجام شود که کیفیت فیلم غیرقابل باشد

فیلم بج:نصب صحیح ان مهم است.

حفاظ ها: باید شناسنامه دارباشند. بنا براعتقاد صاحب نظران درافراد کمتراز65 سال حفاظ گنادها باید به کارگرفته شود.

 روپوش سربی: روپوش سربی باعث حفاظت از مغز استخوان به میزان 75-80 درصد می شود.

حفاظ گناد: درمحدوده 5 سانتی متری شعاع اولیه اشعه، ازحفاظ گنادها حتما استفاده شود.مگراینکه درکیفیت تصویر اختلال ایجاد کند.

حفاظ تیروئید:.دراستفاده ازآن 90 درصد اشعه به ناحیه تیروئیدرا کاهش می دهد.

عینک سربی :باعث کاهش دز اشعه به چشم ها به میزان 98 درصد می شود. پاراوان سربی،حفاظ صورت سربی و... ازلوازم حفاظتی دیگرمی باشند.

حفاظت دربیمارباردار:سه نکته مهم است:1-آخرین دوره عادت ماهانه فرد چه زمانی بوده است.2- قانون ده روز درمورد آن رعایت شود.3- درصورت مشکوک بودن تست حاملگی انجام شود.

نکته:درسال 1993 آقای پلانت به جای قانون ده روز قانون 28 روز را مطرح کرد.بدین معنی که پس ازشروع ماهانه تا28 روز می توان تابش گیری انجام داد،که این درراستای قانون همه یا هیچ است.

دربیماران بارداربه طورکلی نباید تابش گیری اشعه انجام شود درصورت اجبار در28 روز اول انجام شود چون که دراین مدت تابش گیری باعث مرگ جنین ویا زندن ماندن آن بدون هیچ آسیبی دیگر می شود.

حفاظت در کودکان: بدلیل عدم همکاری وحساسیت بالای پرتوئی درآنها باید میزان تکرار درآنها باید پایین باشد.استفاده ازوسایل ثابت کننده ،حفاظ گنادها،گرید بانسبت پایین،فولی سریع، ،محدود کردن میدان تابش ،استفاده ازکیلو ولت بالا باعث کاهش دز می شود.

حفاظت دررادیوگرافی های پرتابل:

مهمترین عوامل تکرار درپرتابل ها شامل پوزیشن،تکنیک وکیلو ولت بالا وحرکت بیمار می باشد.

 بهتر است از پاراوانی استفاده شود که دارای پنجره یا ائینه یا وسیله الکترونیکی هشدار دهنده باشد.هنگام تهیه پرتابل نکات ذیل ضروری است :

-به دلیل افزایش دز جذبی پوست، حداقل فاصله 30 سانتی متر تیوب تا سطح پوست رعایت شود.

 - درصورت امکان بیمارجداازبیماران دیگرقرارگیردویا توسط پاراوان سربی ازهم جداگانه درنظرگرفته شوند.

اگربیمار عمود برجهت آند-کاتد موقع رادیوگرافی قرارگیرد باعث کاهش 10 درصدی اشعه می شود.

کالیبراسیون منظم به طور روتین باید بررسی شود.

 درکودکان نباید ازکاست گریددار استفاده کرد.

حفاظت درماموگرافی: استفاده از زمان ظهور ودما ی بالا تاحد امکان

- استفاده ازکاست فیبر کربنی (کاهش 40 درصد)- کمپرس کردن مناسب پستان (کاهش دز 20 درصد)- استفاده از فولی های سریع- استفاده از PBL (تلفیق مثبت شعاع اشعه)  بازکردن اندازه میدان براساس اندازه فیلم

 حفاظت دربرابر اشعه درفلوروسکوپی وآنژیوگرافی: عده ای برای جلوگیری ازتکرار گرافی ازفلوروسکوپی برای سانتراشعه استفاده می کنند     فراکشن کردن به جای تداوم اشعه، اطمینان ازصحت کارکرددستگاه به خصوص زمان سنج آن ،رعایت فاصله.

درهرآنژیوگرافی ساده کرونری به طورمتوسط 13 دقیقه فلوروو110 ثانیه سینه فلورو وجود دارد.که میزان دزآن 26-52 راد می باشد. پرده وحفاظ سربی وآویز سربی نصب شود.

 سوال:برای بیماری که درد اندام فوقانی دارد وبرای آن درخواست شانه تا نوک انگشتان شده است چه راهکاری ارائه می دهید1-بیمار را جهت ویزیت دوباره به پزشک ارجاع می دهید2-ازتمامی محل درد رادیوگرافی تهیه می فرمائید3-و.....

درپوشاندن گنادهای یک زن 80 ساله با یک روپوش سربی هنگام رادیوگرافی ازسینه چه نظری دارید.1-باعث ترس وی شده وچون اثر فوری ایجاد نمی کند استفاده نمی شود

2-جهت ایجاد ارتباط وجلب اطمینان بیمار استفاده می شود.

سخنی چند با مسئول حفاظت پرتوئی:

رادیوگرافی سینه به عنوان روش معمول درافراد فاقد علائم وبرای بررسی جمعیتی وهمچنین دربیماران زیرچهل سال فاقد بیماری قلبی وریوی وقبل ازعمل جراحی بدون علائم بالینی ریوی باید ممنوع شود.

رادیوگرافی جمجمه برای بیماران ترومای سر جزئی درصورت عدم وجود علائم شکستگی دربزرگسالان قدغن شود.مخصوصا دربیمارستان هائی که دارای دستگاه سی تی اسکن هستند.

نکاتی دیگر:

-علامت گذاری نکردن کلیشه گرچه مغایر عملکرد حرفه ای پرتوکار است اما نباید باعث تابش گیری مجدد

بیمار شود

- حداثر دز مجازسالانه پرتوکار از 5 رم به 2 رم کاهش یافته است

- اشخاصی که در حرفه رادیولوژی با معلومات و اطلاعات کم کار می کنند از میدان تشعشعی بزرگتر نسبت

-قانون( FIFO (FIRST IN FIRST OUT:همان قانون سوپرمارکت هامی باشد.

- تهیه نماهای اضافی درحد مسئولیت پرتوکارنیست.

- داشتن یک دستورالعمل یا پروتکل برای انجا م آزمونهاعلی الخصوص آزمون های تخصصی مانند IVP,UGI,BE و... برای ان مرکز ازمیزان تشعشعهای غیرضروری به میزان زیادی می کاهد.

- بیمار حق دارد مانع آزمون شود ولی پرتوکار نباید مدافع نظر بیمار گردد.دفاع ازممانعت بیمار،مداخله درتشخیص است.

-.یک بررسی نشان داده است دردوره یکساله حدود یک سوم دستگاه های فلورو تا صددرصد تغییر کرده است.عدم گزارش خرابی دستگاه درآمریکا  حدود 15000 دلار جریمه دارد.

- میزان اسکتر اشعه دریک متری درپرتابل درمقایسه با فلوروسکوپی بیشتراست.