مقدمه ای بر آرشیو تصاویر دیجیتال پزشکی با فرمت دایکام DICOM در سیستم PACS

نویسنده: مهندس کاوه یوسفی

در ادامه مباحث گذشته که مختصری در رابطه با پردازش و آنالیز تصاویر تحت فرمت دایکام DICOM صحبت نمودیم، در این شماره به جزئیات به کارگیری این استاندارد در سیستمPACS خواهیم پرداخت.
یک مرکز درمانی با ظرفیت 200 تخت را به عنوان نمونه انتخاب نموده، جهت طراحی آرشیو تصاویر دیجیتال پزشکی PACS با فرمت دایکام DICOM، نیازهای آنرا مورد بررسی قرار می دهیم.
1- فضای فیزیکی جهت نصب سخت افزار و لوازم جانبی سیستم PACS ، حداقل فضای مورد نیاز 12 متر مربع.
2- با فرض اینکه تمامی مدالیته های تصویربرداری پزشکی (از قبیل دستگاه CR در رادیولوژی، MRI، CT Scan، US، آندوسکوپی و غیره . . .) و گروه های کاری WorkGroups که توسط کمیته استاندارد جهانی فرمت دایکامDICOM ارائه شده است، در این مرکز نصب و فعال باشد، با این حجم از تجهیزات بر آورد می شودکه تصاویر دیجیتال پزشکی با فرمت دایکام DICOM در هر ماه حدود 6000 اطلاعات تصویر که حدود ظرفیت آن 120 گیگا بایت در ماه است، نیاز به فضائی جهت ذخیره و بایگانی داشته باشد. بنابراین می بایست ظرفیت سیستم PACS، هارد دیسک و سیستم پشتیبانی از آرشیو تصاویر براساس ظرفیت فوق محاسبه گردد.
3- سیستم PACS باید امکان ارسال و دریافت تصاویر دیجیتال پزشکی با فرمت دایکام DICOM به ایستگاه های کاری(DICOM WorkStations) داخل مرکز درمانی را داشته باشد. (از قبیل بخش ها، اطلق عمل و غیره . . . )، در ایستگاه ها از دو نوع نرم افزار برای نمایش تحت عنوان DICOM Viewer استفاده می شود:
الف- نرم افزار نمایش دهنده که فقط تصاویر را نشان می دهد و در اکثر ایستگاه ها نصب می شود.
ب- نرم افزار نمایش دهنده ای که علاوه بر نمایش، امکان پردازش تصاویر دیجیتال پزشکی با فرمت دایکام DICOM را فراهم می آورد که این نرم افزار بر اساس نیاز و ضرورت تهیه می گردد.

4- سیستم PACS باید امکان ارسال و دریافت تصاویر دیجیتال پزشکی با فرمت دایکام DICOM به خارج مرکز درمانی را داشته باشد.
5- سیستم PACS باید امکان اتصال به اینترنت را داشته باشد. (Web PACS)
6- سیستم PACS باید امکان اتصال به سیستم های جامع اطلاعات پزشکی/رادیولوژی (HIS/RIS) تحت پروتکلHL7 را داشته باشد.
7- سیستم PACS باید امکان آرشیو و بازیابی تصاویر در SQL را داشته باشد.
8- سیستم PACS باید امکان ثبت اطلاعات بر روی CDیا DVD را داشته باشد.
9- سیستم PACS باید امکان دسترسی به اطلاعات و Query داشته باشد.
10- سیستم PACS باید امکان اجرای پروتکل امنیت اطلاعات HIPAA را بر اساس گروه کاری 14 (WG=14) را داشته باشد.
11-سیستم PACS باید امکان اجرای پروتکل گزارش نویسی بر اساس گروه کاری 8 (WG=8) را داشته باشد.
12- سیستمPACS باید امکان چاپ تصاویر بر روی کاغذ و فیلم با فرمت های استاندارد را داشته باشد.
13-سیستمPACS باید امکان ارتقای نرم افزاری و سخت افزاری را داشته باشد.

فن آوری سیستم PACS و نظارت مراکز بیمه بر آن
سیستمPACS تصاویر دیجیتال پزشکی با فرمت دایکام DICOM را آرشیو و به مراکز داخل و خارج درمانی انتقال می دهد، جهت بررسی این تصاویر باید به اساس شکل گیری این فرمت پرداخت که از دو قسمت جداگانه به نام *.img و *.hdr تشکیل شده است. قسمت *.img ، تصویری است وگزارش پزشک با استناد به آن انجام می پذیرد و قسمت *.hdr که شامل مشخصات بیمار، عملکرد و نام دستگاه، مشخصات اطلاعات مربوط به کمپانی سازنده دستگاه، شماره سریال دستگاه، گزارش و مشخصات تکنیسین، تاریخ و زمان دریافت تصویر، نوع و مشخصات تصویر و بسیاری اطلاعات مفید دیگر است. برای نمونه در آنژیوگرافی حدود 250 آیتم هدر (Header) که دارای استاندارد جهانی است، در دو عنوان تحت گروه و اجزاء ارائه می گردد.

مراکز بیمه جهت نظارت و بررسی کدهای هدر (Header) استاندارد جهانی دایکام DICOM ، می بایست بیش از 3000 آیتم را برای تمامی 26 گروه کاری ارزشیابی نمایند.
کدهای هدر (Header) استاندارد جهانی و سیستم امنیتی اطلاعات بیمار در گروه کاری 14 و سیستم گزارش پزشک در گروه کاری 8 از مواردی هستند که در مقاله های جداگانه مورد بررسی قرار خواهند گرفت.


26 گروه کاری در کمیته جهانی استاندارد دایکام DICOM
تا سال 2008 میلادی
عنــــوان Working
Group
گروه کاری قلبی- عروقی WG = 1
گروه کاری آنژیوگرافی و رادیوگرافی WG = 2
گروه کاری پزشکی هسته ای WG = 3
گروه کاری فشرده سازی اطلاعات تصاویر سایر گروه های کاری WG = 4
گروه کاری استاندارد دایکام برای تبادل مدیا WG = 5
گروه کاری نظارت بر سازگاری با اصول استاندارد تصاویر دایکام WG = 6
گروه کاری رادیوتراپی WG = 7
گروه کاری اصول گزارش در استاندارد دایکام WG = 8
گروه کاری چشم پزشکی WG = 9
گروه کاری ارتقاء استراتژیک دایکام در تعامل با سایر استانداردها WG = 10
گروه کاری استاندارد عملکرد ارائه و نمایش تصاویر WG = 11
گروه کاری اولتراسوند WG = 12
گروه کاری تصویر برداری نوری WG = 13
عنــــوان Working Group
گروه کاری امنیت ذخیره و انتقال تصاویر دایکام WG = 14
گروه کاری ماموگرافی دیجیتال و CAD WG = 15
گروه کاری تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) WG = 16
گروه کاری نمایش چند بعدی تصاویر دایکام WG = 17
گروه کاری آموزش و آزمایش های بالینی WG = 18
گروه کاری استاندارهای پوست WG = 19
گروه کاری هماهنگ سازی سیستم های اطلاع رسانی و تصویربرداری WG = 20
گروه کاری توموگرافی کامپیوتری (CT Scan) WG = 21
گروه کاری دندانپزشکی WG = 22
گروه کاری تطبیق سیستم دایکام با واسط کاربری سیستم میزبان WG = 23
گروه کاری استاندارد دایکام در جراحی ها WG = 24
گروه کاری استاندارد دایکام در دامپزشکی WG = 25
گروه کاری استاندارد دایکام در پاتولوژی WG = 26

شکل 1 : مراحل تهیه، بررسی و بایگانی در سیستم PACS
شکل 2 : مراحل تهیه، بررسی و بایگانی فیلم

منبع: ماهنامه مهندسی پزشکی